काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकामा दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन चोरीको समस्या कति गम्भीर छ भन्ने पछिल्लो घटनाले फेरि उजागर गरेको छ। काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले विभिन्न समयमा चोरी भएका ५० वटा दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन फेला पारेर सम्बन्धित धनीलाई हस्तान्तरण गरेको छ। लामो समयदेखि हराएका मोटरसाइकल तथा स्कुटर पुनः आफ्ना धनीको हातमा फर्किएसँगै सवारी चोरी नियन्त्रणका लागि प्रहरीले सञ्चालन गरिरहेको खोजी तथा अनुसन्धानको प्रभावकारितासमेत देखिएको छ।
उपत्यकामा मोटरसाइकल र स्कुटर दैनिक आवागमनको प्रमुख साधन बनेका छन्। सीमित समय र कम खर्चमा गन्तव्यसम्म पुग्न सहज हुने भएकाले दुईपाङ्ग्रे सवारीको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ। यही कारण यसको चोरीसमेत अपराधीका लागि आकर्षक बन्दै गएको सुरक्षा निकायको अनुभव छ।सवारी चोरी भएपछि धेरैजसो धनीले प्रहरीमा उजुरी गरे पनि चोरी भएको सवारी तत्कालै फेला पर्न नसक्दा निराश हुने गरेका छन्। तर ट्राफिक प्रहरीले सवारी नम्बर, इन्जिन तथा चेसिस नम्बर, चालकको विवरण र विभिन्न स्थानमा हुने निगरानीका आधारमा चोरी भएका सवारी खोज्ने कामलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।
फेला परेका ५० वटा सवारीसाधनले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—चोरी भएका दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन चोरीपछि कहाँ जान्छन् ?चोरिएका सवारीसाधन कतिपय अवस्थामा स्वरूप परिवर्तन गर्ने, नम्बर प्लेट परिवर्तन गर्ने वा नक्कली कागजात प्रयोग गर्ने प्रयास हुन सक्छ। कतिपय सवारी पार्टपुर्जा छुट्याएर बिक्री गर्ने वा अन्य व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्ने सम्भावना पनि रहन्छ। त्यसैले सवारी चोरीलाई केवल एउटा व्यक्तिले सवारी लिएर भागेको सामान्य अपराधका रूपमा हेर्नुभन्दा यसको पछाडि रहेको सम्भावित सञ्जाल पहिचान गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
प्रहरीले फेला पारेका सवारीसाधनको अनुसन्धानबाट चोरीमा संलग्न व्यक्तिहरू, चोरीका तरिका र चोरी भएका सवारी कहाँ–कहाँ प्रयोग वा बिक्री भए भन्ने विषयमा थप तथ्य खुल्न सक्छ। एउटा सवारी फेला पार्नु मात्रै सफलता नभई त्यसको पछाडि रहेको आपराधिक सञ्जालसम्म पुग्नु प्रहरी अनुसन्धानको वास्तविक उपलब्धि हुनेछ।
सवारी चोरीको जोखिम कम गर्न प्रहरीको भूमिका महत्वपूर्ण भए पनि सवारीधनीको सावधानी उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। सार्वजनिक तथा भीडभाड हुने स्थानमा सवारी पार्क गर्दा पर्याप्त सुरक्षा नअपनाउने, सवारीको ह्यान्डल लकमा मात्र निर्भर रहने तथा अतिरिक्त सुरक्षा उपकरण प्रयोग नगर्ने कारण चोरीको जोखिम बढ्न सक्छ।
त्यसैगरी सवारीको कागजात तथा विवरण सुरक्षित राख्नु, सवारी हराएलगत्तै प्रहरीमा जानकारी गराउनु र सवारीको इन्जिन तथा चेसिस नम्बर सुरक्षित राख्नु अनुसन्धानका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
चोरी भएका ५० वटा दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन फेला पारेर धनीलाई हस्तान्तरण गर्नु पीडितका लागि ठूलो राहत हो। तर यो उपलब्धिले अर्को चुनौती पनि देखाएको छ—यदि चोरी भएका सवारी नियमित रूपमा फेला पर्छन् भने चोरीको समस्या पूर्ण रूपमा किन नियन्त्रण हुन सकेको छैन ?यसको उत्तर खोज्न चोरीमा संलग्न व्यक्तिमात्र होइन, चोरीका सवारीसाधन खरिद गर्ने, अवैध रूपमा नम्बर वा कागजात परिवर्तन गर्ने तथा पार्टपुर्जा कारोबारमा संलग्न हुन सक्ने समूहसम्म अनुसन्धान पुग्न आवश्यक छ।
सवारी चोरी नियन्त्रणका लागि प्रहरीको नियमित निगरानीसँगै डिजिटल अभिलेख, सीसीटीभी निगरानी, पार्किङस्थलको सुरक्षा र अन्तरनिकाय समन्वयलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले फेला पारेका ५० वटा सवारीधनीका लागि यो राहतको खबर हो। तर उपत्यकाका सडकमा दुईपाङ्ग्रे सवारीको संख्या बढ्दै जाँदा चोरीको जोखिम पनि बढिरहेको अवस्थामा ५० वटा सवारी फेला पार्नु अन्तिम सफलता होइन, चोरीको सञ्जाल नै तोड्ने अभियानको सुरुवात बन्नुपर्ने आवश्यकता छ।
